Ik ben ervan overtuigd dat we alles moeten doen wat in onze mogelijkheden ligt, om nog een kans te hebben om ernstige klimaatverandering te voorkomen. Dit sluit meestal niet goed aan bij hoe andere mensen het probleem zien: ze weten dat je geen vlees kunt eten, niet kunt vliegen, met het OV kan gaan, enzovoort… ze denken alleen dat je hiervan maar één ding hoeft te kiezen om goed bezig te zijn. Mensen houden van die uitruil: dan kun je namelijk toch gaan vliegen als je daarna een maand vegetarisch eet, en daarmee heb je dus geen absolute onmogelijkheden; in theorie kun je alles compenseren. Als ik daar tegenin breng dat je het allemaal zou moeten doen (‘en-en’), in plaats van ‘of-of’, krijg ik vaak deze tegenwerping: “Ja, maar dat zou betekenen dat ik…
- Nooit meer met het vliegtuig kan
- Niet mag barbecuen in de zomer
- Altijd een veel te dikke trui aan moet in de winter
- Door weer en wind moet fietsen
- Veel geld kwijt ben aan de basisbehoeften
- In oude kleren rond moet lopen
…en dat kan toch niet de bedoeling zijn.”
Ik vind dit een heel boeiende reactie, als ik er niet zo door geërgerd zou raken. Het is een manier om te zeggen dat ze denken dat het leven dan niet meer de moeite waard is, ofzo. Maar wat zeg je nou eigenlijk? Dat kan niet de bedoeling zijn van wie? Van wat?
Ik verwacht niet dat mensen er heel erg over nadenken als ze dit zeggen, maar in feite gaan ze ervan uit dat er überhaupt een bedoeling in de wereld is, een heel curieuze positie in een seculiere samenleving als de onze. Het is de achterliggende gedachte dat de wereld eerlijk of logisch is, maar dat is natuurlijk meer wishful thinking dan iets anders. Als je maar gezond leeft, wordt je niet ziek. Als je maar goed je best doet, kun je alles bereiken wat je wilt. Zeg dat maar tegen mensen met kanker, of mensen die ongewild werkeloos zijn. Soms is het leven gewoon hard.
Het is helemaal niet eerlijk dat wij leven in een wereld waarin alle mogelijkheden beschikbaar zijn, maar dat wij deze moreel gezien niet mogen gebruiken omdat het klimaat er dan aan gaat. Het is niet logisch dat we tegen al onze natuurlijke impulsen in moeten gaan. Het is vooral gewoon heel vervelend en zuur dat onze technologische vooruitgang, die ons zoveel heeft gebracht, na al die jaren toch nog in absolute, onvermijdelijke zin blijkt te botsen met onze natuurlijke leefomgeving. Dat kan toch niet de bedoeling zijn! Nee, dat was ook niet de bedoeling, maar toch is het zo.
Om wat minder filosofisch te gaan: ik denk dat mensen eigenlijk bedoelen “dat kan toch niet de bedoeling zijn van overheidsbeleid”. In een samenleving als de onze, waar vrijheid het hoogste goed is, is het ondenkbaar dat we deze vrijheid van overheidswege inperken. Zeer toepasselijk om het over te hebben op Bevrijdingsdag.
We perken deze vrijheden echter wel vaker in. We zijn niet vrij om al onze wensen te volbrengen. We mogen niet harder dan 130 rijden op de snelweg (al is dit helaas sociaal zeer geaccepteerd), we mogen niet iets stelen wat we willen hebben, we mogen iemand niet in elkaar slaan. Bedrijven mogen ons grondwater en de lucht niet vervuilen met stoffen die schadelijk zijn voor onze gezondheid. Binnen die perken hebben wij onze vrijheid, en de meeste van die regels vinden we ook heel normaal (verkeersregels uitgezonderd, helaas…).
Beleid tegen klimaatverandering zou heel snel onderdeel uit moeten maken van die inperking. Het is ontzettend deprimerend dat de politiek de afgelopen dertig jaar zich niet bij machte heeft gevoeld om het te doen, of het gewoon niet heeft willen doen. Het is namelijk prima mogelijk een zinnig leven te leiden zonder al die dingen uit de lijst die niet de bedoeling zijn. Het is alleen niet de verwachting die veel mensen van het leven hebben, en omdat we het er nooit over hebben is het nog steeds niet de verwachting die veel jonge mensen van het leven hebben. Maar het kan toch niet de bedoeling zijn dat wij ons enige leefklimaat onherstelbaar beschadigen, alleen omdat we denken recht te hebben op overbodig comfort en luxe? Helaas denkt de meerderheid daar anders over…